Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM/CBAM) Nedir?

SKDM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması) ile CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) aynı düzenlemeyi ifade eden Türkçe ve İngilizce kısaltmalardır. Avrupa Birliği tarafından hayata geçirilen bu mekanizma, karbon yoğun üretim süreçlerinden kaynaklanan emisyonların ticaret üzerindeki etkilerini dengelemeyi ve küresel ölçekte daha sürdürülebilir üretim modellerini teşvik etmeyi amaçlar.

Avrupa Yeşil Mutabakatı'nın önemli uygulamalarından biri olan CBAM, Avrupa Birliği dışındaki ülkelerden ithal edilen belirli ürünlerin karbon emisyonlarını dikkate alarak karbon maliyetinin sınırda dengelenmesini sağlar. Böylece karbon emisyonu yüksek üretim yapan işletmeler ile daha çevreci üretim gerçekleştiren firmalar arasında daha adil bir rekabet ortamı oluşturulması hedeflenmektedir.

CBAM uygulaması ilk olarak 1 Ekim 2023 tarihinde geçiş dönemiyle başlamıştır. Bu süreçte ithalatçılar yalnızca karbon emisyonlarını raporlamıştır. 31 Aralık 2025 tarihinde geçiş dönemi sona ermiş, 1 Ocak 2026 itibarıyla ise kesin dönem başlamıştır. Avrupa Birliği tarafından yapılan Omnibus düzenlemeleriyle bazı uygulama takvimlerinde güncellemeler gerçekleştirilmiş olsa da işletmeler açısından karbon emisyonlarının doğru ölçülmesi, raporlanması ve yönetilmesi artık stratejik bir gereklilik haline gelmiştir.

Özellikle Avrupa Birliği ülkelerine ihracat yapan demir-çelik, çimento, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen gibi sektörlerde faaliyet gösteren işletmeler için enerji tüketiminin izlenmesi, karbon emisyonlarının hesaplanması ve enerji verimliliğinin artırılması rekabet avantajı sağlayan en önemli unsurlardan biri hâline gelmiştir.

Bu rehberde CBAM (SKDM) nedir, nasıl çalışır, hangi sektörleri kapsar, Omnibus düzenlemesiyle neler değişmiştir ve Türkiye'deki ihracatçıları nasıl etkilemektedir sorularını güncel bilgiler ışığında detaylı şekilde ele alacağız.

SKDM ile CBAM Arasındaki Fark Nedir?

SKDM ve CBAM aynı mekanizmayı ifade eder. Aralarındaki tek fark kullanılan dildir. SKDM, "Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması" ifadesinin Türkçe kısaltmasıdır. CBAM ise aynı düzenlemenin İngilizce adı olan Carbon Border Adjustment Mechanism ifadesinin kısaltmasıdır.
Türkiye'de kamu kurumları, ihracatçılar ve sektörel yayınlarda çoğunlukla SKDM ifadesi kullanılırken, Avrupa Birliği mevzuatında ve uluslararası teknik dokümanlarda CBAM kısaltması tercih edilmektedir. Her iki ifade de Avrupa Birliği'nin karbon emisyonlarını sınırda düzenlemeye yönelik aynı mevzuatını ifade eder.

CBAM Nasıl Çalışır?

2026’dan itibaren tam olarak yürürlüğe girecek olan SKDM/CBAM, üreticilerin AB içindeki ülkelerin yerel otoritelerinden, ülkelere ihraç edilen ürünlerin içerisindeki karbonun sertifika alarak kaydedilmesini gerektirmektedir. Bu sertifikanın fiyatı, AB Emisyon Ticaret Sistemine göre belirlenen ortalama haftalık karbon ücreti (€/ton) üzerinden belirlenir.

CBAM'ın temel amacı, Avrupa Birliği içerisinde uygulanan karbon fiyatlandırma sisteminin ithal ürünler için de geçerli olmasını sağlamaktır. Böylece üretimin karbon maliyetinden kaçınmak amacıyla çevre standartlarının daha düşük olduğu ülkelere kaydırılması, yani karbon kaçağı (Carbon Leakage) riski azaltılmaya çalışılır.

Mekanizma kapsamında Avrupa Birliği'ne ithal edilen belirli ürünlerin üretimi sırasında ortaya çıkan sera gazı emisyonları hesaplanır. İthalatçılar, ürünlerin içerdiği karbon emisyonlarını düzenli olarak raporlamak ve belirlenen kurallar doğrultusunda gerekli yükümlülükleri yerine getirmekle sorumludur.

CBAM süreci genel olarak şu adımlardan oluşur:

• Üretim sürecinde oluşan doğrudan karbon emisyonlarının hesaplanması 
• Ürün bazında karbon emisyon verilerinin doğrulanması 
• Avrupa Birliği'ne ithalat sırasında emisyon bilgilerinin raporlanması 
• Gerektiğinde CBAM sertifikalarının satın alınması ve ilgili beyanların yapılması 

İşletmeler açısından ise bu süreç yalnızca mevzuata uyum anlamına gelmez. Üretim tesislerinde enerji tüketiminin sürekli izlenmesi, emisyon kaynaklarının doğru analiz edilmesi ve enerji verimliliğini artıracak iyileştirmelerin hayata geçirilmesi de CBAM uyum sürecinin önemli bir parçasıdır. Bu noktada enerji analizörleri, güç analizörleri ve enerji izleme yazılımları gibi dijital çözümler, doğru ve güvenilir veri elde edilmesine katkı sağlar.

SKDM'nin Amacı Nedir?

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'nın temel amacı, küresel ölçekte karbon emisyonlarının azaltılmasını desteklemek ve düşük karbonlu üretim modellerini teşvik etmektir. Avrupa Birliği, kendi sınırları içerisinde uyguladığı Emisyon Ticaret Sistemi (EU ETS) ile üreticilere karbon maliyeti yüklerken, ithal ürünlerde benzer bir uygulamanın bulunmamasının rekabet dengesini bozduğunu değerlendirmektedir. CBAM bu dengesizliği ortadan kaldırmayı hedefler.

Bununla birlikte mekanizma yalnızca karbon maliyetini dengelemeyi amaçlamaz. Aynı zamanda Avrupa Birliği dışındaki üreticileri de enerji verimliliği yatırımları yapmaya, yenilenebilir enerji kullanımını artırmaya ve karbon emisyonlarını azaltmaya teşvik eder. Böylece küresel ölçekte daha sürdürülebilir üretim süreçlerinin yaygınlaşmasına katkı sağlanması hedeflenmektedir.

Türkiye açısından değerlendirildiğinde ise SKDM, özellikle Avrupa Birliği'ne ihracat yapan işletmeler için enerji yönetiminin önemini daha da artırmaktadır. Üretim süreçlerinde enerji tüketiminin detaylı şekilde izlenmesi, karbon emisyonlarının doğru hesaplanması ve enerji performansının sürekli iyileştirilmesi, uluslararası pazarda rekabet gücünü korumak açısından kritik bir rol üstlenmektedir. Bu nedenle gelişmiş enerji izleme altyapıları ve dijital enerji yönetimi çözümleri, işletmelerin SKDM uyum sürecinde önemli avantajlar sağlayabilmektedir.

CBAM Ne Zaman Uygulanacak?

CBAM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması), Avrupa Birliği tarafından aşamalı olarak uygulamaya alınmıştır. İlk etapta işletmelerin sisteme uyum sağlayabilmesi amacıyla yalnızca raporlama yükümlülüğünün bulunduğu bir geçiş dönemi uygulanmış, ardından kesin uygulama dönemine geçilmiştir. Avrupa Komisyonu tarafından yayımlanan Omnibus (Basitleştirme) düzenlemesiyle birlikte uygulama takviminde bazı önemli güncellemeler yapılmıştır.

Güncel CBAM uygulama takvimi aşağıdaki gibidir:

• Geçiş dönemi: 1 Ekim 2023 – 31 Aralık 2025 (yalnızca raporlama yükümlülüğü, mali yaptırım uygulanmaz.) 
• Kesin dönem: 1 Ocak 2026 itibarıyla başlamıştır. 
• SKDM sertifikalarının satış başlangıcı: Omnibus düzenlemesi kapsamında 1 Şubat 2027 tarihine ertelenmiştir. 
• İlk yıllık SKDM beyanı: Son teslim tarihi 31 Mayıs yerine 30 Eylül olarak güncellenmiştir. 
• 2026 yılı emisyonlarına ait SKDM sertifikalarının teslimi: 30 Eylül 2027 tarihine kadar gerçekleştirilecektir.

Bu güncellemeler doğrultusunda işletmelerin yalnızca mevzuatı takip etmesi değil, karbon emisyonlarını doğru ölçebilecek ve raporlayabilecek altyapıları oluşturması da büyük önem taşımaktadır. 

SKDM Hangi Sektörleri Kapsar?

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), Avrupa Birliği'ne yapılan ithalatlarda karbon emisyonlarını sınırlandırmayı amaçlayan bir mekanizma olarak belirli sektörleri kapsamaktadır. İlk aşamada SKDM şu sektörleri kapsamaktadır:

1. Demir ve Çelik

2. Alüminyum

3. Çimento

4. Gübre

5. Elektrik üretimi

​Bu sektörler, yüksek karbon emisyonuna sahip oldukları için SKDM'nin ilk uygulama döneminde öncelikli olarak hedef alınmıştır. İlerleyen dönemlerde mekanizmanın kapsamının genişletilmesi ve diğer karbon yoğun sektörlerin de dahil edilmesi planlanmaktadır.

SKDM Sertifikası Nedir?

SKDM sertifikası, Avrupa Birliği'ne ithal edilen SKDM kapsamındaki ürünlerin üretimi sırasında oluşan karbon emisyonlarını temsil eden dijital sertifikalardır. Kesin uygulama döneminde, AB'de yerleşik ithalatçılar ithal ettikleri ürünlerin doğrulanmış karbon emisyonları kadar SKDM sertifikası satın almak ve ilgili dönemde bunları beyan etmekle yükümlüdür.
Sertifika sistemi, Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi (EU ETS) ile uyumlu şekilde çalışır ve ithal ürünlerin karbon maliyetini AB'de üretilen ürünlerle benzer seviyeye getirmeyi amaçlar. Bu nedenle üreticilerin karbon emisyonlarını doğru hesaplaması, güvenilir verilerle raporlaması ve enerji performansını sürekli iyileştirmesi büyük önem taşır.

Sınırda Karbon Vergisini Kim Öder?

Sınırda karbon vergisini doğrudan Avrupa Birliği'nde yerleşik ithalatçı öder. SKDM kapsamında karbon maliyetinden sorumlu olan taraf, ürünü Avrupa Birliği pazarına ithal eden firmadır. İthalatçı, ithal edilen ürünlerin karbon emisyonlarını beyan eder ve gerekli SKDM sertifikalarını temin ederek yükümlülüğünü yerine getirir.
Bununla birlikte Türkiye'deki ihracatçılar vergiyi doğrudan ödemese de oluşan karbon maliyeti ürün fiyatlarına ve ticari rekabete yansıyabilir. Bu nedenle ihracat yapan işletmelerin karbon ayak izlerini azaltmaları, enerji tüketimlerini sürekli izlemeleri ve emisyon verilerini doğru şekilde raporlayabilecek sistemlere yatırım yapmaları rekabet avantajı açısından kritik önem taşımaktadır.

Omnibus Düzenlemesi ile SKDM'de Neler Değişti?

Avrupa Birliği tarafından yürürlüğe alınan Omnibus (Basitleştirme) Düzenlemesi, SKDM uygulama sürecini sadeleştirmeyi ve özellikle küçük ölçekli ithalatçılar üzerindeki idari yükü azaltmayı hedeflemektedir. Düzenleme kapsamında, takvim yılı içerisinde toplam 50 tonun altında SKDM kapsamındaki ürün ithal eden firmalar için de minimis adı verilen muafiyet uygulanmaya başlanmıştır. Ancak bu muafiyet elektrik ve hidrojen sektörleri için geçerli değildir.

Omnibus düzenlemesiyle birlikte SKDM sertifikalarının satış başlangıç tarihi 1 Şubat 2027 olarak güncellenmiş, ilk yıllık beyan ve sertifika teslim takviminde de değişiklik yapılmıştır. Avrupa Komisyonu, bu düzenlemeler sayesinde ithalatçıların yaklaşık %90'ının raporlama ve sertifika yükümlülüğünden muaf tutulacağını öngörmektedir. Buna rağmen toplam karbon emisyonlarının büyük bölümü sistem kapsamında izlenmeye devam edeceğinden, büyük ölçekli üreticiler ve ihracatçılar için hazırlık süreci önemini korumaktadır.

CBAM Regülasyonlarının Türkiye Üzerindeki Etkisi

Türkiye’de AB ülkelerine ihracatı ele alındığında, birçok ihracat ürün grubunun CBAM kapsamına giren ürünler olduğu görülmektedir. Özellikle yoğun ihracatın başını çeken alüminyum, demir çelik, çimento gibi sektörler CBAM ile doğacak olan ekstra sertifika maaliyetleri ile AB’ye en fazla karbon bazlı ürün ihracatı ülkelerden olan ülkemizi önemli ölçüde etkileyecektir. Sektörel anketler bize 2026 için metrik ton başı maliyetlerin 75€ civarlarında olacağını belirtmektedir, bu değerin tahmini değer olmasına rağmen ilgili sektörlerin ciddi maliyet artışları ile karşılaşılacağı aşikardır. Artacak maaliyetlere şimdiden önlem alınıp endüstrilerdeki enerji verimliliği arttırılmalıdır.  Bu sayede işletmeler daha rekabetçi ve sürdürülebilir bir yapıya ulaşabilecektir. Enerji verimliliği, enerji izleme ve doğru kompanzasyon çözümleri ile reaktif gücü minimuma indirerek fosil yakıtlar ile üretilen elektrik enerjisinin efektif bir şekilde kullanılarak sağlanabilir.

ENTES Elektronik geniş ürün ve çözüm yelpazesi ile sizlere bu konularda destek olmaktadır. ENTES Enerji Doktoru yazılımı sayesinde, tesislerdeki enerji tüketimi ve buna bağlı olarak ortaya çıkan karbon emisyonu, istenilen yük ve periyotlara göre detaylı bir şekilde ölçülebilmekte ve raporlanabilmektedir. Sistem, ölçülen elektriksel parametreleri anlamlandırarak işletmelere karbon ayak izlerini CO2 cinsinden görme imkânı sunar. Bu veriler ışığında yapılan analizler sayesinde, emisyonun en yoğun olduğu noktalar tespit edilebilir ve süreç iyileştirmelerine gidilerek gerekli önlemler alınabilir. Böylece firmalar, hem CBAM gibi düzenlemelere uyum sağlama yolunda önemli bir adım atmış olur hem de enerji verimliliğini artırarak maliyetlerini kontrol altına alabilir.

Detaylar için; Enerji Doktoru ve SVG & AHF sayfalarına göz atabilirsiniz.

Karbondioksit Salınımının İhracat Etkileri

Endüstriyel sanayilerin en büyük çevresel sorunlarından biri karbondioksit (CO2) salınımıdır. Özellikle enerji yoğun sektörlerde üretim yapan dikkat etmelidir. Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) gereğince, Avrupa Birliği ülkelerine ihraç edilen demir, çelik, gübre, elektrik gibi üretiminde karbondioksit (CO2) salınımının yüksek olduğu ürün gruplarının ihraç edilebilmesi için ilerleyen süreçte ihracatını gerçekleştiren firmaların karbon sertifikası alınmasını gerektirmektedir. 
Günümüzde sıkça duyduğumuz sınırda karbon düzenlemeleri ve Avrupa Birliği için CBAM mekanizması bu nedenle büyük önem taşımaktadır. 

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

CBAM ve SKDM aynı şey mi?

Evet. CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) ve SKDM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması) aynı düzenlemeyi ifade eder. CBAM İngilizce, SKDM ise Türkçe kısaltmadır.

CBAM ne zaman yürürlüğe girdi?

CBAM'ın geçiş dönemi 1 Ekim 2023 tarihinde başladı. Kesin uygulama dönemi ise 1 Ocak 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi.

SKDM hangi ürünleri ve sektörleri kapsıyor?

SKDM ilk aşamada demir-çelik, çimento, alüminyum, gübre, elektrik, hidrojen ve bazı bağlantılı ürünleri kapsamaktadır. Avrupa Birliği ilerleyen dönemlerde kapsamın genişletilebileceğini belirtmektedir.

Sınırda karbon vergisini kim öder?

Karbon maliyetinden doğrudan Avrupa Birliği'nde yerleşik ithalatçı sorumludur. Ancak oluşan maliyetler ticari ilişkiler ve fiyatlandırma yoluyla ihracatçı firmaları da dolaylı olarak etkileyebilir.

Türkiye CBAM'dan etkilenecek mi?

Evet. Avrupa Birliği'ne ihracat yapan Türk firmaları, SKDM kapsamında karbon emisyonlarını raporlamak ve müşterilerinin taleplerini karşılayacak doğrulanmış veriler sunmak durumundadır. Bu nedenle enerji yönetimi ve karbon emisyonlarının doğru ölçülmesi ihracat süreçlerinde önemli bir rekabet avantajı sağlayacaktır.